| Ligging | Deze State stond in Ternaard, voormalige gemeente Westdongeradeel, nu Dongeradeel. |
| Ontstaan | De State werd rond 1658 gebouwd. |
| Andere benaming | Het Slot of adellijk huis de Spijker |
| Geschiedenis |
In de oudste archieven wordt alleen gesproken over een korenschuur (Spiker), en daarna
over een boerderij. Rond 1658 werd aan de zuidzijde van deze boerderij een adellijk huis of Slot gebouwd. In eerste instantie worden het Slot en de boerderij apart genoemd in de archieven, maar later, omdat beide in eigendom waren van één eigenaar, werden de namen van beide gebouwen samen gevoegd en werd er in de kohieren voortaan gesproken van ‘het adelijk huis de Spijker’. In Ternaard stond nog een State, die 'Slot Herweij’ werd genoemd, beide zijn in bezit geweest van o.a. de familie van Aylva. Van de State is een afbeelding bewaard gebleven die door J. Stellingwerf in 1723 werd gemaakt. Onder de tekening staat de volgende tekst: "’t Slot Aijlva State te ternaert in Westdongeradeel behoort Douwe van Aijlva grietman van kollumerland 1723". P. de Haan schrijft verder: "In het jaar dat Stellingwerf de tekening maakte was Douwe van Aylva echter de eigenaar van het Slot Herweij. De conclusie die men vroeger trok was dat het dus een afbeelding betrof van dit slot. Maar in 1806 wordt door de plaatselijke schoolmeester geschreven dat Slot Herweij 40 (!!) vertrekken had in het toen royaal ingerichte huis. Maar bij de verkoop van Het adelijk huis de Spijker in 1822 bestond dit Slotje slechts uit drie kamers en een schuur waarmee waarschijnlijk de oorspronkelijke Spijker wordt bedoeld. Slot Herweij is dus vele malen groter geweest dan Het adelijk huis de Spijker. Ook is bekend dat er een afbeelding van Groot Aylva is of geweest is. Tegenwoordig wordt dan ook algemeen aangenomen dat de verdwenen afbeelding het grote Slot Herweij (Groot Aylva) betreft en de bekende tekening het kleine adellijk huis de Spijker (’t Slot Aijlva State). Dat J. Stellingwerf dan bij het onderschrift een fout zou hebben gemaakt is niet uitzonderlijk; van hem is bekend dat zowel zijn afbeeldingen en/of de onderschriften lang niet altijd juist zijn". Bovengenoemde is wel in tegenspraak met wat ik geschreven heb bij Herwey State. Dit moet nader uitgezocht worden. Rond 1800 wordt het Slotje als woonhuis gebruikt en is de schuur waarschijnlijk in gebruik als bedrijfsruimte. In die tijd woonden er vaak twee gezinnen in het slotje. Meestal betrof het kleine boeren met enkele koeien en wat bouwgrond. Enkele malen wordt in de Speciekohieren vermeld: ‘geen boerkerij’. Hiermee wordt bedoeld dat het geen echte boerderij is. Bij het Slotje horen ook een hof en tuin (boomgaard en moestuin), die echter niet gepacht worden door de bewoners, maar in gebruik zijn bij de toenmalige eigenaar, dominee Joha. Na de dood in 1807 van de eigenaar Sicco Douwe Ernst van Aylva wordt het huis verkocht, te weten: 'herenhuizinge, het erf en de halve grachten' Vijftien jaar later vindt er opnieuw een verkoop plaats van ‘het adelijk huis de Spijker’. In de beschrijving wordt nu geen poort meer genoemd, dus die zal niet lang na 1807 afgebroken zijn. Overigens moet het Slotje ook al lang daarvoor behoorlijk in verval zijn geweest. De laatste eigenaar was notaris mr. Witteveen. Deze laat het huis in 1882 afbreken en vervangen door een moderne woning, dat later het ‘Aylva Slot’ of gewoon ‘Het Slot’ wordt genoemd. Ook deze woning is al afgebroken. |
| Bewoners |
familie van Aylva 1723 Douwe van Aylva ca 1800 dominee Joha - 1807 Sicco Douwe Ernst van Aylva ca 1882 notaris mr. Witteveen |
| Huidige doeleinden | Op de plaats van dit huis staat tegenwoordig het bejaardencentrum ‘De Spiker’. |
| Opengesteld | Dit bejaardentehuis is (natuurlijk) niet vrij toegankelijk. |
| Foto's | Afb. 1 Tekening van de Herwey of Aylva State (!) door J. Stellingwerf uit 1723 |
| Bronnen |
Tekst: P. de Haan, Het Slot of adelijk huis de Spijker (Ook wel het Slot Alvya genoemd) Afb. 1: Stinsen en States, Adellijk wonen in Friesland, 1992 |