| Ligging |
Deze State stond ten noorden van Idaard, gemeente Idaarderadeel.
|
| Ontstaan | De State is vermoedelijk kort na 1625 ontstaan. |
| Geschiedenis |
Van oorsprong bevond zich bij Idaard het landgoed Friesemazathe. Dit landgoed was in
de loop van de eeuwen erg versnipperd geraakt. Rond 1625 woont in de Groot Roorda
State bij Grouw Carel van Roorda, die grietman van Idaarderadeel is. Deze Carel
verenigt de versnipperde percelen van de Friesemazathe weer tot één geheel en laat
waarschijnlijk de zathe (boerderij) verbouwen tot state en gaat er wonen. Als hij in 1670 sterft, vererft de State op zijn zus Sophia, die getrouwd is met Joannes van Velsen. Hiermee komt de State in de familie Van Velsen. De familie Van Velsen sterft al snel uit en dan komt het huis in bezit van de Scheltinga's. In 1728 komen we als eigenaar Cornelis van Scheltinga tegen. Hij is blijkbaar erg trots op zijn voornaam, want in dat jaar maakte hij van zijn bezittingen te Idaard een fideïcommis. Dit is een erfstelling, waarbij de vererving in meer dan één generatie wordt vastgelegd. Deze erfstelling hield in dat de bezittingen steeds moesten overerven op de oudste nazaat met de naam Cornelis of Cornelia. In een Leeuwarder Courant uit 1844 staat nog de volgende vermelding: Friesema-State te Idaard: Gehuwd op 16 oktober 1844 J.B. Dompeling, Med. Doct. te Utrecht en J.M. van Campen, Wed. F.P.G. van Enschut. Zoals we in het lijstje van bewoners kunen zien, is dit ook gebeurt tot 1881. Als in dat jaar Cornelis Bergsma sterft, laten de erven Bergsma de state afbreken. Van het achttiende-eeuwse interieur zijn een gedeelte van de familieportretten, enkele meubels, zilver, porselein e.d. gespaard gebleven en in musea terechtgekomen. Het goudleerbehang bevindt zich in het Fries kabinet op 't Loo. Van de State is een afbeelding bewaard gebleven uit 1721 van Jacob Stellingwerf. Tevens hebben we nog de beschikking over een aantal fofot's die vlak voor de sloop gemaakt zijn. Als we de afbeelding vergelijken met de foto's dan valt op, dat de State in de loop der eeuwen nauwelijks veranderd is. Het gebouw bestond slecht uit één bouwlaag met een schildkap en op de hoeken achtzijdige schoorstenen.Het gebouw was 5 ramen breed en was voorzien van toscaanse pilasters. In het midden bevond zich de hoofdingang, met er boven een kuifstuk met alliantiewapens. Dit kuifstuk is later verdwenen, om hogere deuren te kunnen plaatsen. Boven de toegangspartij was een grote kajuit uitgebouwd met pilasters en een doorbroken tympanon ter bekroning. Deze bekroning is vermoedelijk in het midden van de achttiende eeuw vervangen door een zandstenen geveltop in Lodewijk XV-stijl, waarin de alliantiewapens verwerkt waren. Verder zien we op de afbeelding uit 1721, dat zich rechts van de ingang een uitgebouwde kamer bevond, waar een boerenschuur op aansloot. Haaks hierop zien we nog een lagere vleugel, die mogelijk het koetshuis met stalling was. Tussen 1721 en 1881 veranderde alleen de geveltop, en werden de kruisvensters vervangen door schuifvensters met kleine ruitjes. De boerenschuur dateert van rond 1625 of daarvoor, terwijl het koetshuis van nieuwere datum is geweest. Tenslotte valt op de afbeelding op, dat de State onderkelderd was. |
| Bewoners |
ca 1625 - 1670 Carel van Roorda 1670 Sophia van Roorda, getrouwd met Joannes van Velsen familie Van Velsen familie Van Scheltinga 1728 - 1732 Cornelis van Scheltinga 1732 - 1761 Arent Cornelis van Scheltinga 1761 - 1812 Cornelis van Scheltinga - ca 1840 F.P.G. van Enschut - 1881 Cornelis Bergsma |
| Huidige doeleinden | Het terrein is achter de lintbebouwing ten noorden van de dorpskern nauwelijks meer te herkennen. |
| Opengesteld | n.v.t. |
| Foto's |
|
| Bronnen |
Tekst: Stinsen en States, Adellijk wonen in Friesland, 1992 Leeuwarder Courant, 1844 Foto 1: Stinsen en States, Adellijk wonen in Friesland, 1992 Afb. 1: Stinsen en States, Adellijk wonen in Friesland, 1992 Afb. 2: Jan Kooistra |