Hemrikseind te Wergea

Ligging De state lag aan de Wergeasterdyk onder Wergea, gemeente Leeuwarden.

De huidige boerderij op 10 augustus 2011

Andere benaming Groot Hemrikseind
Ontstaan Het ontstaan van de state is niet bekend, maar de naam wordt reeds rond 1400 vermeld.
Geschiedenis Rond 1400 komen we de naam Hemrikseind voor het eerst in de archieven tegen: Buche thoe Hemrikseind; hij is de oudste ons bekende eigenaar geweest. Buche heeft waarschijnlijk alleen een dochter gehad, Syts Buchesdr thoe Hemrikseind, die na haar huwelijk rond 1430 met Fercke Aytta zich op Groot Hemrikseind vestigde. Volgens Viglius' biografie laat Fercke de state door een stins en een gracht versterken.
Voor 1452 trouwt hun dochter Syoucke Fercks dochter thoe Hemrickesende met Jarich Wibaz Jelkama thoe Aeckerem. In dat jaar hebben Syoucke en Jarich een geschil over Peyngha of Pingia goed te Wergea met andere erfgenamen. Dit goed wordt omschreven als "Peyngha guet, hws ende stattha ende land" en als "Peyngha stattha mit dae hoernleegher".

Sinds halverwege de 15e eeuw worden in de archieven meer belangen van de Aytta's onder Wergea genoemd, die van de "Thoe Hemrikseinds" afkomstig waren, wat betekende: gelegen "aan de rand van het dorpsgebied". De familie Thoe Hemrikseind sterft vrij snel uit en de State vererft nog in de 15e eeuw op de Aytta's uit Roordahuizum, (zie Aytta State), die er ook gaan wonen.
Syoucke Fercks en Jarich Wibaz krijgen vijf kinderen: Gerbrant, de eerder genoemde Syouck, Bucho, Rintze en een tweede Gerbrandt. De tweede zoon erft Groot Hemrikseind en een sate aan het Wargaastermeer te Domwier. Na zijn dood wordt hij opgevolgd door zijn zoon Haye Blynxtera geheten (zie ook Blinxtra State te Akkrum). Haye blijkt in 1511 eigenaar en bewoner te zijn en sterft voor 1543. Na zijn dood wonen er op Groot en Klein Hemrikseind (SC6) nakomelingen van Hayes nicht Mints Aytta als pachters.
Nog een zoon van Syoucke Fercks en Jarich Wibaz, Gerbrand Aytta, legt door zijn huwelijk met Jets Bukama van Swichum nog meer relaties tussen de familie Aytta en het dorp Wergea.
Dan de bekende Viglius van Aytta, kleinzoon van Gerbrand; hij weet ook in Wergea oud familiegoed te verwerven. Zoals "Hemrickeyntserada staeten", Klein Hemrikseind en Ulcke Rippertz' sate, die hij van zijn oomzegster Hack Seerps Aytta koopt. In zijn testament van 1577 laat hij de beide sates op Hemrikseind na aan zijn neef dr Wybrand Seerps Aytta. Wybrand wordt geboren in 1548, en trouwt in 1591 met Cornelia Tjepnia (van Tjepma State te Roordahuizum). Bij Groot Hemrikseind behoorde het recht op "swannejacht"; Wybrand wist het zwaanrecht in 1578 uit te breiden door de aankoop van "de swannejacht op Hempensermeer soveel tot die state van Old Roorda ... behorende".

In 1640 waren deze goederen eigendom van Johan en Warmoldus van Accama, beiden trouwden met een dochter van Wybrand. In de 17e eeuw wordt dan melding gemaakt van een "adellijke hofstede".
Vervolgens komen we een akte tegen van 15 februari 1669, waarin "Juffr. Barbera van Oedsma weduwe van Jr. Jacob van Laignier [is] residerende op Groot Hemrijckeijn onder de clockslag van den dorpe Warga".
Op de kaarten van Schotanus van 1698 en 1718 wordt Hemrikseind afgebeeld als "adelyke hofstede" binnen ruime singels.

Vervolgens komen we Hester Lucia de Laignier, huisvrouwe van de Heer Martin Harinxma, tegen op Hemrickseind onder Wergea met approbatie gesterkt met deselve haar man. Het echtpaar was op 10 november 1737 te Goutum/Swichum getrouwd. Zij verkoopt in 1767 "15 pondematen greidland onder Tietjerk aan Hendrik van Theken en Trijntje Renici egtelieden woonagtig op Toutenburg onder Rijperkerk". (TIE 68 folio 193)
In de 19e eeuw onderscheidt Groot Hemrikseind zich samen met Groot Palma en Oud Roorda door een brede gracht van de overige Wargaaster boerderijen.
Eigenaren ca 1400 Buche thoe Hemrikseind
Syts thoe Hemrikseind (dochter), getrouwd met Fercke Aytta uit Roordahuizum
Rints Aytta (zoon), getrouwd met Swob Heringa
1511 - voor 1543 Haye Blynxtera (zoon)
- 1577 Viglius van Aytta, kleinzoon van Rints Aytta's broer Gerbrand Aytta
1577 - dr. Wybrand Seerps Aytta (neef), getrouwd met Cornelia Tjepnia
1640 Johan en Warmoldus van Accama
1669 Juffr. Barbera van Oedsma weduwe van Jr. Jacob van Laignier
1767 Hester Lucia de Laignier, getrouwd met de Heer Martin Harinxma
Huidige doeleinden Op het terrein staat een boerderij (zie foto).
Opengesteld De boerderij wordt particulier bewoond en is niet toegankelijk.
Foto's
Verantwoording Tekst:
C.W. Braaksma
Bronnen:
www.hisgis.nl, tab “kaartlagen”, keuze “Stinzen Fryslân”. Die tekst is tevens gepubliceerd in “De Stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners”, P.N. Noomen, Uitgeverij Verloren, Hilversum 2009
de heer G. Mast
Foto 1: archief van J. Leemburg