Monsma State te Blije

Ligging	Monsma State stond vlak bij de kerk van Blije, gemeente Noardeast-Fryslân. Het terrein strekte zich uit langs de huidige Stationsweg van ongeveer nr. 10 t/m 22.
Andere benaming	Montzima State
Ontstaan	Deze state zou gebouwd zijn in 1588 maar moet van oorsprong veel ouder zijn.
Geschiedenis	Volgens "De historie gaat door het eigen dorp" was de Monsma State te vinden vlak ten zuiden van de kerk, "waar nu de stationsweg is in de buurt van het huis van Fokke Hoogterp". Een plaatsbepaling waar we nu niet veel meer mee kunnen. De familie Monsma of Montzima behoorde in de 15de eeuw waarschijnlijk niet tot de hoofdelingenstand. Zij verkreeg bekendheid door het huwelijk in 1539 van Rints Aytta, de zuster van de machtige politicus Viglius van Aytta, met Popcke Takes Monthiema. Popckes vader Take Monthiema was in 1511 eigenaar, Popcke zelf bewoonde de state in 1540. Via het netwerk van vrienden en verwanten van Viglius verkregen verschillende Montzima's aanzienlijke functies in Utrecht. In 1640 waren die Monsma tot Utrecht eigenaars van de state. In 1720 wordt Monsma State bewoond door Jonkheer H.D.E. van Aylva, familie van de toenmalige bewoners van Unema State ten noorden van de kerk van Blija. Onder een tekening van Stellingwerf uit 1723 die Monsma State zou voorstellen is vermeld dat de eigenaar Hessel Douwe Ernst van Aylva is. Hessel was echter geen eigenaar van Monsma State en het is dan ook heel goed mogelijk dat deze afbeelding niet van Monsma maar van Unema State is. De tekening vertoont een eenvoudig huis tussen trapgevels en met maar één schoorsteen op een omgracht terrein. Waarschijnlijk ligt de oorsprong van het huis in een middeleeuwse zaalstins. Volgens Algra zou deze state gebouwd zijn in 1588. Dat jaartal kwam inderdaad voor op een wapensteen in de toegangspoort. Gezien het eenvoudige en middeleeuws aandoende karakter van die poort zal dat waarschijnlijk een grondige opknapbeurt geweest zijn. Waarschijnlijk zijn deze trapgevels en de grotere ramen rond 1588 aangebracht om de algehele eenvoud van het huis wat ‘op te leuken’. De overgebleven smalle raampjes en de nis boven de deur doen echter nog typisch middeleeuws aan. Ook de gracht zou in 1588 zijn gegraven maar mogelijk is dit slechts een verbreding geweest van een bestaande gracht. Op de kaart van Schotanus van 1718 wordt het huis binnen singels afgebeeld, tussen het dorp en de boerderij. In 1832 was het huis afgebroken, de gracht gedempt en restte alleen de boerderij. Het grootste deel van hornleger van Monsma State was toen eigendom van Amelia Gerardina de Schepper, echtgenote van jhr. T.A.M.A. van Andringa de Kempenaer. Een deel van het stateterrein tegen de kerkterp aan was hiervan afgesplitst en eigendom van de kerk, waarop een groot huis, waarschijnlijk de pastorie, was gebouwd.
Bewoners	1511 Take Monthiema 1540 Popcke Takes Monthiema 1640 'die Monsma tot Utrecht' 1720 H.D.E. van Aylva 1832 Amelia Gerardina de Schepper
Huidige doeleinden	Er is niets van de stins/state terug te vinden.
Opengesteld	n.v.t.
Foto's
Bronnen	Tekst: Jan Leemburg "De historie gaat door het eigen dorp", A. Algra ca. 1955 “De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners” P.N. Noomen, 2009 “De monumenten van geschiedenis en kunst, Noordelijk Oostergo, Ferwerderadeel”, Herma M. van den Berg Foto 1 en 2: Jan Leemburg Afb. 1: Archief van J. Leemburg